Chương 1: Tây Âu từ thế kỉ V đến nửa đầu thế kỉ XVI Lịch sử 7 - Kết nối tri thức Thời lượng: 03 Tiết

TÓM TẮT KIẾN THỨC BÀI 4: PHONG TRÀO VĂN HÓA PHỤC HƯNG VÀ CẢI CÁCH TÔN GIÁO

Bài 4 giới thiệu hai phong trào tư tưởng - văn hóa mang tính cách mạng bùng nổ ở Tây Âu từ thế kỉ XIV đến thế kỉ XVI: Phong trào Văn hóa Phục hưng giải phóng con người khỏi xiềng xích giáo điều thời trung cổ và Phong trào Cải cách tôn giáo giáng đòn quyết định vào quyền uy của Giáo hội Công giáo La Mã.

🎯 Yêu cầu cần đạt sau bài học:
1. Trình bày được nguyên nhân bùng nổ, nội dung tư tưởng và những thành tựu tiêu biểu của Phong trào Văn hóa Phục hưng.
2. Nêu được nguyên nhân, nội dung cơ bản và các đại diện tiêu biểu của Phong trào Cải cách tôn giáo (M. Lu-thơ, G. Can-vanh).
3. Phân tích được ý nghĩa lịch sử và tác động sâu sắc của hai phong trào đối với sự suy vong của chế độ phong kiến và sự nảy sinh văn hóa tư sản.
4. Bồi dưỡng tinh thần trân trọng các di sản văn hóa, tinh thần khoa học duy vật và khát vọng tự do, tiến bộ.
[Vị trí hiển thị Quảng cáo Tự động Google AdSense chuẩn SEO / Banner Hỗ trợ bài học]

1. Phong trào Văn hóa Phục hưng (Thế kỉ XIV - XVII)

Vào thế kỉ XIV, giai cấp tư sản mới nổi ở các đô thị hưng thịnh của I-ta-li-a (Phơ-lo-ren-xơ, Vơ-ni-dơ...) đã khởi xướng phong trào "khôi phục" lại những tinh hoa văn hóa cổ đại Hy Lạp - La Mã, đồng thời phát triển lên một tầm cao mới -> gọi là Phong trào Văn hóa Phục hưng (Renaissance).

01
Nguyên nhân bùng nổ phong trào Bối cảnh lịch sử
Giai cấp tư sản có tiềm lực kinh tế nhưng bị hệ tư tưởng phong kiến và Giáo hội Ki-tô giáo bảo thủ trói buộc; họ muốn xây dựng một nền văn hóa mới đại diện cho thế giới quan tiến bộ của giai cấp mình.
02
Các thành tựu khổng lồ tiêu biểu Đỉnh cao nhân loại
• Văn học: Đan-tê (thi phẩm Thần khúc), Đơ-van-téc (tiểu thuyết Đôn Ki-hô-tê), W. Sếch-xpia (các kiệt tác kịch Rô-mê-ô và Giu-li-ét, Hăm-lét).
• Hội họa & Điêu khắc: Lê-ô-na đơ Vanh-xi (bức tranh bất hủ Nàng Mô-na Li-sa, Bữa tiệc cuối cùng), Mi-ken-lăng-giơ (bức tượng cẩm thạch Đa-vít, tranh trần nhà nguyện Xích-xtin).
• Khoa học & Thiên văn: N. Cô-péc-ních (Thuyết Nhật tâm chứng minh Mặt Trời là trung tâm), G. Ga-li-lê (chế tạo kính thiên văn, tuyên bố bất hủ: "Dù sao Trái Đất vẫn quay!"), G. Bru-nô (khẳng định vũ trụ là vô tận).
03
Ý nghĩa lịch sử to lớn Giải phóng tư tưởng
Lên án chế độ phong kiến và Giáo hội; đề cao giá trị chân chính của con người (chủ nghĩa nhân văn - Humanism); đề cao khoa học thực nghiệm và tinh thần tự do dân chủ; mở đường cho sự phát triển rực rỡ của nền văn minh châu Âu.

2. Phong trào Cải cách tôn giáo (Thế kỉ XVI)

Vào thế kỉ XVI, Giáo hội Công giáo La Mã lộng quyền, chiếm đoạt đất đai, bóc lột giáo dân và công khai bán "Thẻ miễn tội" (Indulgence) để vơ vét tiền của, làm bùng nổ làn sóng phản kháng dữ dội khởi đầu từ nước Đức.

Nhà Cải cách Chủ trương cốt lõi Tác động & Ý nghĩa
Mác-tin Lu-thơ (M. Luther)
(Nước Đức)
• Dán bản 95 điều luận (1517) lên cửa nhà thờ Vít-ten-béc lên án việc bán thẻ miễn tội.
• Khẳng định con người được cứu rỗi chỉ bằng đức tin chân chính nơi Thượng đế chứ không cần qua trung gian Giáo hội và nghi lễ rườm rà.
Châm ngòi cho phong trào cải cách tôn giáo trên toàn châu Âu và cuộc Chiến tranh nông dân Đức (1524).
Giăng Can-vanh (J. Calvin)
(Thụy Sĩ)
• Đưa ra thuyết "Tiền định": Số phận con người đã được Chúa định sẵn; ai chăm chỉ làm ăn, tích lũy của cải thành công là được Chúa tuyển chọn.
• Xây dựng Giáo hội tinh giản, dân chủ do tín đồ bầu ra.
Phù hợp hoàn toàn với lợi ích của giai cấp tư sản kinh doanh; trở thành ngọn cờ tư tưởng của các cuộc cách mạng tư sản đầu tiên.
🎯 Hệ quả chung: Ki-tô giáo Tây Âu bị phân hóa thành 2 dòng: Cựu giáo (Công giáo La Mã) và Tân giáo (Tin Lành); giáng đòn nặng nề vào thần quyền Giáo hội phong kiến, giải phóng tư tưởng xã hội.

3. Sổ tay ghi nhớ & Những lưu ý quan trọng khi ôn tập

📌 4 Điểm phân biệt then chốt của Bài 4:
1. Văn hóa Phục hưng khởi đầu ở I-ta-li-a (thế kỉ XIV), còn Cải cách tôn giáo khởi đầu ở Đức (năm 1517).
2. Bản chất của Văn hóa Phục hưng: Không chỉ đơn thuần là "khôi phục" văn hóa cổ đại, mà là cuộc cách mạng tư tưởng đầu tiên của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến và Giáo hội.
3. Câu nói bất hủ của Ga-li-lê: "Dù sao Trái Đất vẫn quay!" thể hiện lòng dũng cảm bảo vệ chân lí khoa học trước tòa án dị giáo.
4. Hệ quả tôn giáo: Xuất hiện Tân giáo (Tin Lành) không phục tùng Giáo hoàng, thủ tục đơn giản và đề cao tích lũy của cải.
Phần 1: Trắc nghiệm khách quan (24 câu - 6,0 điểm)

Chọn một phương án đúng nhất trong các phương án A, B, C, D

Mỗi câu trả lời đúng được cộng 0,25 điểm. Học sinh có thể làm lại nhiều lần.

Câu 1: Quê hương đầu tiên của Phong trào Văn hóa Phục hưng ở Tây Âu thế kỉ XIV là quốc gia nào?
Câu 2: Nguyên nhân sâu xa dẫn tới sự bùng nổ của Phong trào Văn hóa Phục hưng là gì?
Câu 3: Bản chất thực sự của Phong trào Văn hóa Phục hưng là gì?
Câu 4: Tác phẩm tiểu thuyết nổi tiếng châm biếm tính chất lỗi thời của tầng lớp hiệp sĩ phong kiến thời Phục hưng là
Câu 5: Danh họa thiên tài nào là tác giả của hai kiệt tác hội họa bất hủ 'Nàng Mô-na Li-sa' và 'Bữa tiệc cuối cùng'?
Câu 6: Bức tượng điêu khắc cẩm thạch hoàn mĩ 'Đa-vít' (David) là tác phẩm kiệt xuất của nghệ sĩ nào?
Câu 7: Nhà thiên văn học người Ba Lan nào đã dũng cảm công bố 'Thuyết Nhật tâm' bác bỏ quan niệm Trái Đất là trung tâm vũ trụ của Giáo hội?
Câu 8: Câu nói khẳng định chân lí khoa học nổi tiếng 'Dù sao Trái Đất vẫn quay!' gắn liền với nhà bác học nào trước Tòa án Dị giáo?
Câu 9: Nội dung tư tưởng cốt lõi xuyên suốt phong trào Văn hóa Phục hưng là gì?
Câu 10: Hành vi nào của Giáo hội Công giáo La Mã vào đầu thế kỉ XVI đã làm giọt nước tràn li bùng nổ Phong trào Cải cách tôn giáo?
Câu 11: Nhà cải cách tôn giáo nào đã mở đầu phong trào Cải cách bằng việc dán bản '95 điều luận' lên cửa nhà thờ Vít-ten-béc (Đức) năm 1517?
Câu 12: Luận điểm tôn giáo căn bản nhất của Mác-tin Lu-thơ là
Câu 13: Nhà cải cách tôn giáo Giăng Can-vanh (Jean Calvin) đã tiến hành cải cách tôn giáo mạnh mẽ tại quốc gia nào?
Câu 14: Thuyết 'Tiền định' của Can-vanh được giai cấp tư sản Tây Âu nhiệt liệt ủng hộ vì
Câu 15: Hệ quả trực tiếp lớn nhất của Phong trào Cải cách tôn giáo là gì?
Câu 16: Điểm chung nổi bật nhất giữa Phong trào Văn hóa Phục hưng và Phong trào Cải cách tôn giáo là
Câu 17: Cuộc đấu tranh vũ trang tiêu biểu nào của quần chúng bị ảnh hưởng trực tiếp bởi tư tưởng Cải cách tôn giáo ở Đức?
Câu 18: Tác phẩm kịch kinh điển 'Rô-mê-ô và Giu-li-ét' của W. Sếch-xpia thể hiện tinh thần nhân văn nào?
Câu 19: Tại sao Giáo hội Công giáo La Mã thời trung đại lại ra sức đàn áp các nhà khoa học thiên văn học như Ga-li-lê và Bru-nô?
Câu 20: Tác động sâu sắc nhất của Phong trào Văn hóa Phục hưng đối với nền văn minh nhân loại là gì?
Câu 21: Điểm tiến bộ vượt bậc của Tân giáo (đạo Tin Lành) so với Cựu giáo (đạo Công giáo) là gì?
Câu 22: F. Ăng-ghen đã ca ngợi thời kì Văn hóa Phục hưng là
Câu 23: Ý nghĩa to lớn của việc dịch Kinh thánh sang các ngôn ngữ dân tộc thời Cải cách tôn giáo là gì?
Câu 24: Bài học lịch sử quý báu về tinh thần học hỏi và sáng tạo mà học sinh có thể rút ra từ thời kì Phục hưng là
Phần 2: Trắc nghiệm Đúng / Sai (4 câu - 4,0 điểm)

Đọc đoạn tư liệu và xác định tính Đúng (Đ) hoặc Sai (S) của các nhận định

Mỗi câu gồm 4 ý a, b, c, d: Đúng 1 ý = 0.1đ | Đúng 2 ý = 0.25đ | Đúng 3 ý = 0.5đ | Đúng 4 ý = 1.0đ.

Câu 1: Nguyên nhân và bối cảnh của Phong trào Văn hóa Phục hưng
Trích tư liệu lịch sử văn minh thế giới: 'Trong suốt đêm trường trung cổ, Giáo hội Ki-tô giáo đã độc tôn thống trị đời sống tinh thần ở Tây Âu. Khoa học tự nhiên bị coi là tà giáo dị đoan, con người bị ép buộc phải sống nhẫn nhục, phục tùng thần quyền. Đến thế kỉ XIV, khi giai cấp tư sản lớn mạnh ở các đô thị I-ta-li-a, họ nhận thấy hệ tư tưởng phong kiến ấy là rào cản lớn nhất. Họ đã tìm thấy trong nền văn hóa cổ đại Hy Lạp - La Mã nguồn cảm hứng tự do để phát động một cuộc cách mạng tư tưởng vĩ đại.'
a) Phong trào Văn hóa Phục hưng ra đời nhằm phục vụ cho lợi ích của giai cấp quý tộc phong kiến thống trị.
b) Nước I-ta-li-a là cái nôi đầu tiên của phong trào Văn hóa Phục hưng nhờ có nền kinh tế hàng hải đô thị phát triển sớm nhất.
c) Văn hóa Phục hưng chỉ là sự sao chép máy móc nguyên vẹn các tác phẩm văn học nghệ thuật thời cổ đại.
d) Phong trào đã giáng đòn quyết định vào gông cùm tư tưởng của Giáo hội Ki-tô giáo và chế độ phong kiến.
Câu 2: Những thành tựu khoa học và nghệ thuật thời Phục hưng
Nhận định của F. Ăng-ghen: 'Đó là cuộc đảo lộn tiến bộ vĩ đại nhất mà loài người chưa từng thấy, một thời đại cần đến những người khổng lồ và đã đẻ ra những người khổng lồ: khổng lồ về tư duy, về nhiệt tình và tính cách, khổng lồ về tài năng toàn diện và học vấn sâu rộng. Lê-ô-na đơ Vanh-xi không những là một họa sĩ vĩ đại mà còn là nhà toán học, cơ học lỗi lạc; Cô-péc-ních và Ga-li-lê đã dùng toán học và thiên văn học để giải phóng giới tự nhiên khỏi thần học.'
a) Lê-ô-na đơ Vanh-xi là tác giả của các bức họa bất hủ 'Nàng Mô-na Li-sa' và 'Bữa tiệc cuối cùng'.
b) N. Cô-péc-ních đã chứng minh Trái Đất là trung tâm vũ trụ bất động theo đúng lời dạy của Kinh thánh.
c) Nhà bác học Ga-li-lê đã dũng cảm bảo vệ chân lí khoa học trước Tòa án Dị giáo của Giáo hội La Mã.
d) Các thành tựu thời Phục hưng chỉ giới hạn trong lĩnh vực thơ ca tôn giáo mà không có phát minh khoa học nào.
Câu 3: Nguyên nhân và khởi đầu của Phong trào Cải cách tôn giáo
Trích sử liệu nước Đức năm 1517: 'Giáo hội La Mã đã cử sứ giả đến các thành phố nước Đức rêu rao bán các tờ giấy gọi là Thẻ miễn tội. Sứ giả tuyên bố: 'Ngay khi đồng tiền kêu leng keng dưới đáy hòm quyên góp, linh hồn của thân nhân các người sẽ lập tức bay thẳng từ ngục luyện tội lên thiên đàng!'. Căm phẫn trước sự lừa mị và bòn rút trắng trợn này, linh mục Mác-tin Lu-thơ đã viết bản 95 điều luận dán lên cửa nhà thờ Vít-ten-béc lên án giáo hoàng và việc bán thẻ miễn tội.'
a) Việc Giáo hội La Mã cho bán 'Thẻ miễn tội' là nguyên nhân trực tiếp làm bùng nổ phong trào Cải cách tôn giáo.
b) Bản 95 điều luận của Mác-tin Lu-thơ hoàn toàn ca ngợi chính sách bán thẻ miễn tội của Giáo hoàng La Mã.
c) Mác-tin Lu-thơ chủ trương con người được cứu rỗi chỉ bằng đức tin chân thành chứ không cần tiền bạc hay trung gian giáo hội.
d) Phong trào Cải cách tôn giáo khởi đầu tại nước Pháp sau đó mới lan sang nước Đức.
Câu 4: Tác động sâu sắc của Phong trào Cải cách tôn giáo
Tài liệu nghiên cứu lịch sử châu Âu: 'Phong trào Cải cách tôn giáo không chỉ là một cuộc tranh luận thần học mà là một cơn địa chấn chính trị - xã hội. Ki-tô giáo bị phân liệt thành hai dòng đối địch: Cựu giáo (Công giáo) và Tân giáo (Tin Lành). Tại Thụy Sĩ, Giăng Can-vanh đã lập ra một giáo hội mới với thủ tục giản dị, đề cao tinh thần tiết kiệm và tích lũy tư bản. Phong trào đã mở đường cho các cuộc cách mạng tư sản bùng nổ ở Hà Lan và Anh sau này.'
a) Ki-tô giáo ở Tây Âu bị phân chia thành Cựu giáo (Công giáo) và Tân giáo (Tin Lành) sau phong trào cải cách.
b) Học thuyết của Giăng Can-vanh hoàn toàn đối lập và cản trở sự phát triển của giai cấp tư sản kinh doanh.
c) Phong trào Cải cách tôn giáo đã giáng một đòn chí mạng vào chế độ phong kiến và thế lực của Giáo hội La Mã.
d) Sau phong trào cải cách tôn giáo, tiếng La-tinh vẫn là ngôn ngữ duy nhất được phép sử dụng trong đời sống xã hội Tây Âu.