TÓM TẮT KIẾN THỨC BÀI 4: PHONG TRÀO VĂN HÓA PHỤC HƯNG VÀ CẢI CÁCH TÔN GIÁO
Bài 4 giới thiệu hai phong trào tư tưởng - văn hóa mang tính cách mạng bùng nổ ở Tây Âu từ thế kỉ XIV đến thế kỉ XVI: Phong trào Văn hóa Phục hưng giải phóng con người khỏi xiềng xích giáo điều thời trung cổ và Phong trào Cải cách tôn giáo giáng đòn quyết định vào quyền uy của Giáo hội Công giáo La Mã.
1. Trình bày được nguyên nhân bùng nổ, nội dung tư tưởng và những thành tựu tiêu biểu của Phong trào Văn hóa Phục hưng.
2. Nêu được nguyên nhân, nội dung cơ bản và các đại diện tiêu biểu của Phong trào Cải cách tôn giáo (M. Lu-thơ, G. Can-vanh).
3. Phân tích được ý nghĩa lịch sử và tác động sâu sắc của hai phong trào đối với sự suy vong của chế độ phong kiến và sự nảy sinh văn hóa tư sản.
4. Bồi dưỡng tinh thần trân trọng các di sản văn hóa, tinh thần khoa học duy vật và khát vọng tự do, tiến bộ.
1. Phong trào Văn hóa Phục hưng (Thế kỉ XIV - XVII)
Vào thế kỉ XIV, giai cấp tư sản mới nổi ở các đô thị hưng thịnh của I-ta-li-a (Phơ-lo-ren-xơ, Vơ-ni-dơ...) đã khởi xướng phong trào "khôi phục" lại những tinh hoa văn hóa cổ đại Hy Lạp - La Mã, đồng thời phát triển lên một tầm cao mới -> gọi là Phong trào Văn hóa Phục hưng (Renaissance).
• Hội họa & Điêu khắc: Lê-ô-na đơ Vanh-xi (bức tranh bất hủ Nàng Mô-na Li-sa, Bữa tiệc cuối cùng), Mi-ken-lăng-giơ (bức tượng cẩm thạch Đa-vít, tranh trần nhà nguyện Xích-xtin).
• Khoa học & Thiên văn: N. Cô-péc-ních (Thuyết Nhật tâm chứng minh Mặt Trời là trung tâm), G. Ga-li-lê (chế tạo kính thiên văn, tuyên bố bất hủ: "Dù sao Trái Đất vẫn quay!"), G. Bru-nô (khẳng định vũ trụ là vô tận).
2. Phong trào Cải cách tôn giáo (Thế kỉ XVI)
Vào thế kỉ XVI, Giáo hội Công giáo La Mã lộng quyền, chiếm đoạt đất đai, bóc lột giáo dân và công khai bán "Thẻ miễn tội" (Indulgence) để vơ vét tiền của, làm bùng nổ làn sóng phản kháng dữ dội khởi đầu từ nước Đức.
| Nhà Cải cách | Chủ trương cốt lõi | Tác động & Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Mác-tin Lu-thơ (M. Luther) (Nước Đức) |
• Dán bản 95 điều luận (1517) lên cửa nhà thờ Vít-ten-béc lên án việc bán thẻ miễn tội. • Khẳng định con người được cứu rỗi chỉ bằng đức tin chân chính nơi Thượng đế chứ không cần qua trung gian Giáo hội và nghi lễ rườm rà. |
Châm ngòi cho phong trào cải cách tôn giáo trên toàn châu Âu và cuộc Chiến tranh nông dân Đức (1524). |
| Giăng Can-vanh (J. Calvin) (Thụy Sĩ) |
• Đưa ra thuyết "Tiền định": Số phận con người đã được Chúa định sẵn; ai chăm chỉ làm ăn, tích lũy của cải thành công là được Chúa tuyển chọn. • Xây dựng Giáo hội tinh giản, dân chủ do tín đồ bầu ra. |
Phù hợp hoàn toàn với lợi ích của giai cấp tư sản kinh doanh; trở thành ngọn cờ tư tưởng của các cuộc cách mạng tư sản đầu tiên. |
| 🎯 Hệ quả chung: Ki-tô giáo Tây Âu bị phân hóa thành 2 dòng: Cựu giáo (Công giáo La Mã) và Tân giáo (Tin Lành); giáng đòn nặng nề vào thần quyền Giáo hội phong kiến, giải phóng tư tưởng xã hội. | ||
3. Sổ tay ghi nhớ & Những lưu ý quan trọng khi ôn tập
1. Văn hóa Phục hưng khởi đầu ở I-ta-li-a (thế kỉ XIV), còn Cải cách tôn giáo khởi đầu ở Đức (năm 1517).
2. Bản chất của Văn hóa Phục hưng: Không chỉ đơn thuần là "khôi phục" văn hóa cổ đại, mà là cuộc cách mạng tư tưởng đầu tiên của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến và Giáo hội.
3. Câu nói bất hủ của Ga-li-lê: "Dù sao Trái Đất vẫn quay!" thể hiện lòng dũng cảm bảo vệ chân lí khoa học trước tòa án dị giáo.
4. Hệ quả tôn giáo: Xuất hiện Tân giáo (Tin Lành) không phục tùng Giáo hoàng, thủ tục đơn giản và đề cao tích lũy của cải.
Chọn một phương án đúng nhất trong các phương án A, B, C, D
Mỗi câu trả lời đúng được cộng 0,25 điểm. Học sinh có thể làm lại nhiều lần.
Đọc đoạn tư liệu và xác định tính Đúng (Đ) hoặc Sai (S) của các nhận định
Mỗi câu gồm 4 ý a, b, c, d: Đúng 1 ý = 0.1đ | Đúng 2 ý = 0.25đ | Đúng 3 ý = 0.5đ | Đúng 4 ý = 1.0đ.