TÓM TẮT KIẾN THỨC BÀI 3: SỰ NẢY SINH CHỦ NGHĨA TƯ BẢN VÀ NHỮNG BIẾN ĐỔI TRONG XÃ HỘI TÂY ÂU
Bài 3 phân tích những bước chuyển biến sâu sắc về kinh tế và cơ cấu giai cấp ở Tây Âu sau các cuộc phát kiến địa lí: quá trình tích lũy ban đầu của chủ nghĩa tư bản, sự ra đời của các công trường thủ công, đồn điền và sự hình thành hai giai cấp mới đối kháng nhau là giai cấp tư sản và giai cấp vô sản.
1. Trình bày được quá trình nảy sinh phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu thời hậu kì trung đại.
2. Nêu và giải thích được các phương thức tích lũy nguyên thủy tư bản (vốn và đội ngũ công nhân làm thuê).
3. Mô tả được hình thức sản xuất mới (công trường thủ công, đồn điền nông nghiệp) và phân tích sự ưu việt so với phường hội phong kiến.
4. Nhận biết và phân tích được vị trí, đặc điểm cùng mối quan hệ giữa hai giai cấp mới: Tư sản và Vô sản.
1. Sự nảy sinh phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu
Sau các cuộc phát kiến địa lí, quý tộc và thương nhân Tây Âu đã tiến hành quá trình tích lũy nguyên thủy tư bản (tập trung vốn và tạo ra đội ngũ người lao động làm thuê) để mở rộng sản xuất quy mô lớn:
• Trong nông nghiệp: Các đồn điền, trang trại tư bản quy mô lớn xuất hiện, áp dụng máy móc sơ khai và thuê mướn nhân công làm công ăn lương.
• Trong thương nghiệp: Thành lập các công ty thương mại hàng hải quốc tế, sàn giao dịch và hệ thống ngân hàng tài chính.
2. Những biến đổi sâu sắc trong xã hội Tây Âu
Cùng với sự nảy sinh của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, cơ cấu giai cấp của xã hội phong kiến Tây Âu đã biến đổi sâu sắc với sự xuất hiện của hai giai cấp mới:
| Nội dung so sánh | Giai cấp Tư sản (Chủ sở hữu) | Giai cấp Vô sản (Người làm thuê) |
|---|---|---|
| Thành phần xuất thân | Chủ công trường thủ công, chủ đồn điền trang trại, thương nhân buôn bán xuyên đại dương, chủ ngân hàng tài chính giàu có. | Nông dân bị tước đoạt ruộng đất do phong trào rào đất, thợ thủ công bị phá sản, người nghèo thành thị. |
| Tư liệu sản xuất & Địa vị kinh tế | Nắm toàn bộ tư liệu sản xuất (nhà xưởng, máy móc, nguyên liệu, vốn liếng) -> Có tiềm lực kinh tế cực kì hùng mạnh. | Không có tư liệu sản xuất trong tay, hoàn toàn trắng tay -> Buộc phải bán sức lao động để kiếm sống qua ngày. |
| Địa vị chính trị & Đời sống | Chưa có quyền lực chính trị tương xứng với tiềm lực kinh tế, bị quý tộc phong kiến và Giáo hội kìm hãm, chèn ép. | Bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư tàn nhẫn, làm việc 14 - 16 giờ/ngày trong điều kiện độc hại, đồng lương chết đói. |
| Mâu thuẫn xã hội | Mâu thuẫn gay gắt với Giai cấp Quý tộc phong kiến -> Tiền đề cho các cuộc cách mạng tư sản bùng nổ. | Mâu thuẫn sâu sắc với Giai cấp Tư sản bóc lột -> Mầm mống phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân. |
3. Sổ tay ghi nhớ & Những lưu ý quan trọng khi ôn tập
1. Bản chất của tích lũy nguyên thủy tư bản: Là quá trình dùng bạo lực và thủ đoạn để tập trung Vốn (cướp thuộc địa, buôn nô lệ) và Nhân công làm thuê (rào đất đuổi nông dân).
2. Hiện tượng "Cừu ăn thịt người": Là hình ảnh ẩn dụ nổi tiếng của Thomas More phản ánh phong trào rào đất cướp ruộng tàn nhẫn ở nước Anh thế kỉ XVI.
3. Công trường thủ công: Hình thức sản xuất tiến bộ vượt bậc nhờ có chuyên môn hóa và phân công lao động, đánh dấu bước chuyển từ sản xuất nhỏ sang sản xuất lớn TBCN.
4. Hai giai cấp mới: Tư sản (nắm của cải nhưng thiếu quyền chính trị) và Vô sản (bán sức lao động, bị bóc lột kiệt quệ).
Chọn một phương án đúng nhất trong các phương án A, B, C, D
Mỗi câu trả lời đúng được cộng 0,25 điểm. Học sinh có thể làm lại nhiều lần.
Đọc đoạn tư liệu và xác định tính Đúng (Đ) hoặc Sai (S) của các nhận định
Mỗi câu gồm 4 ý a, b, c, d: Đúng 1 ý = 0.1đ | Đúng 2 ý = 0.25đ | Đúng 3 ý = 0.5đ | Đúng 4 ý = 1.0đ.