TÓM TẮT KIẾN THỨC BÀI 2: CÁC CUỘC PHÁT KIẾN ĐỊA LÍ LỚN TRÊN THẾ GIỚI
Bài 2 trình bày bước ngoặt mang tính cách mạng trong lịch sử nhân loại vào thế kỉ XV - XVI khi các nhà hàng hải dũng cảm vượt đại dương mở ra những tuyến đường biển nối liền các lục địa, mở rộng giao lưu văn minh toàn cầu và đặt nền móng cho sự xác lập của chủ nghĩa tư bản ở châu Âu.
1. Trình bày được nguyên nhân sâu xa và điều kiện tiên quyết (tiền đề khoa học - kĩ thuật) dẫn đến các cuộc phát kiến địa lí lớn.
2. Mô tả và xác định được trên lược đồ hành trình của 4 cuộc phát kiến tiêu biểu: B. Đi-a-xơ, C. Cô-lôm-bô, Va-xcô đơ Ga-ma, Ph. Ma-gien-lan.
3. Phân tích được các hệ quả tích cực (mở rộng thị trường, giao lưu văn hóa, khẳng định Trái Đất hình cầu) và tiêu cực (nạn cướp bóc thuộc địa, buôn bán nô lệ) của các cuộc phát kiến địa lí.
4. Đánh giá được ý nghĩa lịch sử to lớn của kỉ nguyên phát kiến địa lí đối với sự tiến bộ của nền văn minh nhân loại.
1. Nguyên nhân và điều kiện của các cuộc phát kiến địa lí
Vào thế kỉ XV, sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế hàng hóa ở Tây Âu đã thôi thúc nhu cầu tìm kiếm những chân trời mới và tạo ra những tiền đề kĩ thuật vượt bậc.
• Kĩ thuật hàng hải: Sử dụng thành thạo la bàn, đo góc phương vị thiên văn.
• Đóng tàu: Đóng được loại tàu Caraven có nhiều cánh buồm lớn, vững chắc, di chuyển nhanh và đi ngược hướng gió trên đại dương.
2. Hành trình của 4 cuộc phát kiến địa lí lớn tiêu biểu
Từ cuối thế kỉ XV đến đầu thế kỉ XVI, bốn cuộc thám hiểm hàng hải vĩ đại đã vẽ lại toàn bộ bản đồ thế giới:
3. Hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí
| Mặt hệ quả | Tác động Tích cực (Tiến bộ) | Tác động Tiêu cực (Hạn chế) |
|---|---|---|
| Về Địa lí & Khoa học |
• Khẳng định trên thực tế Trái Đất có dạng hình cầu. • Bổ sung vô số hiểu biết mới về địa lí học, hải dương học, khí hậu học, sinh vật học và các nền văn hóa nhân loại. |
- |
| Về Kinh tế & Thương mại |
• Mở ra những con đường hàng hải quốc tế mới nối liền các châu lục. • Hình thành thị trường thương mại toàn cầu; trung tâm buôn bán chuyển từ Địa Trung Hải sang bờ Đại Tây Dương. • Thúc đẩy quá trình tích lũy ban đầu của chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu. |
• Sự suy thoái kinh tế của các thành phố cổ vùng Địa Trung Hải (như Vơ-ni-dơ, Giơ-ne-vơ). |
| Về Xã hội & Nhân văn | • Tăng cường giao lưu văn hóa, trao đổi các giống cây trồng, vật nuôi giữa các châu lục (ngô, khoai tây, cà chua, thuốc lá,...). |
• Bắt đầu kỉ nguyên thực dân: Các nước tư bản xâm lược, biến châu Á, châu Phi, châu Mỹ thành thuộc địa. • Nạn cướp bóc và tàn sát: Hàng triệu người da đỏ bản địa bị tàn sát, các nền văn minh cổ (In-ca, May-a, A-dơ-tếch) bị hủy diệt. • Buôn bán nô lệ da đen: Hàng chục triệu người châu Phi bị bắt bán sang châu Mỹ làm nô lệ trong các đồn điền. |
4. Sổ tay ghi nhớ & Phân biệt các mốc quan trọng
1. 1487 - B. Đi-a-xơ (Bồ Đào Nha): Đi tới cực Nam châu Phi -> Mũi Hảo Vọng.
2. 1492 - C. Cô-lôm-bô (Tây Ban Nha): Vượt Đại Tây Dương tìm ra Châu Mỹ (Tân thế giới).
3. 1497-1498 - Va-xcô đơ Ga-ma (Bồ Đào Nha): Đến Ca-li-cút (Ấn Độ) bằng đường biển qua Mũi Hảo Vọng.
4. 1519-1522 - Ph. Ma-gien-lan (Tây Ban Nha): Chuyến đi vòng quanh thế giới đầu tiên, đặt tên Thái Bình Dương.
Nhớ mẹo nước tài trợ: Đi-a-xơ và Ga-ma (Bồ Đào Nha đi về hướng Đông); Cô-lôm-bô và Ma-gien-lan (Tây Ban Nha đi về hướng Tây).
Chọn một phương án đúng nhất trong các phương án A, B, C, D
Mỗi câu trả lời đúng được cộng 0,25 điểm. Học sinh có thể làm lại nhiều lần.
Đọc đoạn tư liệu và xác định tính Đúng (Đ) hoặc Sai (S) của các nhận định
Mỗi câu gồm 4 ý a, b, c, d: Đúng 1 ý = 0.1đ | Đúng 2 ý = 0.25đ | Đúng 3 ý = 0.5đ | Đúng 4 ý = 1.0đ.