TÓM TẮT KIẾN THỨC BÀI 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN Ở TÂY ÂU
Bài 1 mở đầu chương trình Lịch sử lớp 7, giúp học sinh nắm vững các giai đoạn chuyển biến lịch sử căn bản ở Tây Âu từ sự sụp đổ của Đế quốc La Mã cổ đại đến sự hình thành xã hội phong kiến, đặc trưng khép kín của lãnh địa phong kiến và sự xuất hiện đầy sức sống của các thành thị trung đại từ thế kỉ XI.
1. Trình bày được quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Tây Âu và sự xuất hiện hai giai cấp cơ bản: Lãnh chúa và Nông nô.
2. Mô tả được cấu trúc, đặc điểm kinh tế, đời sống chính trị - xã hội trong lãnh địa phong kiến.
3. Giải thích được nguyên nhân ra đời của các thành thị trung đại từ thế kỉ XI và phân tích vai trò to lớn của thành thị đối với lịch sử Tây Âu.
4. Rút ra được nhận xét về sự tiến bộ của quan hệ sản xuất phong kiến so với chế độ chiếm nô cổ đại.
1. Quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Tây Âu
Từ thế kỉ V, các bộ tộc người Giéc-man từ phương Bắc tràn xuống xâm chiếm các vùng đất màu mỡ của Đế quốc Tây La Mã. Năm 476, Đế quốc Tây La Mã chính thức sụp đổ, đánh dấu sự kết thúc của chế độ chiếm nô cổ đại và mở đầu thời kì phong kiến hóa ở Tây Âu.
• Nông nô: Gồm nông dân công xã bị mất ruộng đất và nô lệ được giải phóng; phải thuê đất của lãnh chúa để cày cấy, nộp tô thuế nặng nề và bị trói buộc vào thân phận nông nô.
2. Lãnh địa phong kiến và quan hệ sản xuất trong lãnh địa
Đến giữa thế kỉ IX, phần lớn ruộng đất canh tác ở Tây Âu đã bị các lãnh chúa phân chia thành những khu đất rộng lớn thuộc quyền sở hữu độc quyền, gọi là lãnh địa phong kiến.
3. Sự xuất hiện của các thành thị trung đại và vai trò của thành thị
Từ thế kỉ XI, do sản xuất nông nghiệp và thủ công nghiệp phát triển vượt bậc, hàng hóa dư thừa, các thợ thủ công đã trốn khỏi lãnh địa để tìm đến những nơi thuận tiện giao thông lập xưởng sản xuất và bán hàng -> Thành thị trung đại ra đời.
| Nội dung | Đặc điểm & Biểu hiện |
|---|---|
| Nguyên nhân ra đời | Sự phát triển của lực lượng sản xuất; thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp; thợ thủ công tập trung tại ngã ba sông, bến cảng, đầu mối giao thông, lâu đài lớn để sản xuất và trao đổi buôn bán. |
| Cư dân & Tổ chức | Cư dân chủ yếu là thị dân (thợ thủ công và thương nhân). Thợ thủ công lập ra Phường hội, thương nhân lập ra Thương hội nhằm bảo vệ lợi ích sản xuất, chống sự cạnh tranh và áp bức của lãnh chúa. |
| Vai trò Kinh tế | Phá vỡ nền kinh tế tự nhiên, tự cấp tự túc của lãnh địa phong kiến; thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa giản đơn và kinh tế tiền tệ phát triển; tạo ra các hội chợ quốc tế sầm uất (như hội chợ Săm-pa-nhơ). |
| Vai trò Chính trị | Thị dân đoàn kết đấu tranh giành quyền tự trị (lập hội đồng thành phố); thị dân liên minh với nhà vua giúp xóa bỏ tình trạng phong kiến phân quyền, đặt nền móng cho nhà nước quân chủ tập quyền. |
| Vai trò Văn hóa - Giáo dục | Mang lại bầu không khí tự do, cởi mở; là cái nôi ra đời của các trường đại học nổi tiếng đầu tiên ở châu Âu (Đại học Bô-lô-nhơ ở I-ta-li-a, Đại học Pa-ri ở Pháp, Đại học Oóc-xphớt ở Anh,...). |
4. Sổ tay ghi nhớ & Những lưu ý quan trọng khi ôn tập
1. Mốc thời gian 476: Đế quốc Tây La Mã sụp đổ -> Người Giéc-man lập quốc -> Khởi đầu chế độ phong kiến Tây Âu.
2. Hai giai cấp đối kháng: Lãnh chúa phong kiến (thống trị, bóc lột) và Nông nô (bị trị, phụ thuộc thân thể, nộp tô thuế).
3. Đặc trưng của lãnh địa: Kinh tế tự cấp tự túc, chính trị phân quyền ("lãnh địa là một pháo đài độc lập").
4. Câu nói kinh điển về thành thị: "Không khí thành thị đem lại sự tự do" và nhận định của C.Mác: "Thành thị trung đại là những bông hoa rực rỡ nhất của thời trung cổ".
Chọn một phương án đúng nhất trong các phương án A, B, C, D
Mỗi câu trả lời đúng được cộng 0,25 điểm. Học sinh có thể làm lại nhiều lần.
Đọc đoạn tư liệu và xác định tính Đúng (Đ) hoặc Sai (S) của các nhận định
Mỗi câu gồm 4 ý a, b, c, d: Đúng 1 ý = 0.1đ | Đúng 2 ý = 0.25đ | Đúng 3 ý = 0.5đ | Đúng 4 ý = 1.0đ.