Chương 1: Tây Âu từ thế kỉ V đến nửa đầu thế kỉ XVI Lịch sử 7 - Kết nối tri thức Thời lượng: 03 Tiết

TÓM TẮT KIẾN THỨC BÀI 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN Ở TÂY ÂU

Bài 1 mở đầu chương trình Lịch sử lớp 7, giúp học sinh nắm vững các giai đoạn chuyển biến lịch sử căn bản ở Tây Âu từ sự sụp đổ của Đế quốc La Mã cổ đại đến sự hình thành xã hội phong kiến, đặc trưng khép kín của lãnh địa phong kiến và sự xuất hiện đầy sức sống của các thành thị trung đại từ thế kỉ XI.

🎯 Yêu cầu cần đạt sau bài học:
1. Trình bày được quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Tây Âu và sự xuất hiện hai giai cấp cơ bản: Lãnh chúa và Nông nô.
2. Mô tả được cấu trúc, đặc điểm kinh tế, đời sống chính trị - xã hội trong lãnh địa phong kiến.
3. Giải thích được nguyên nhân ra đời của các thành thị trung đại từ thế kỉ XI và phân tích vai trò to lớn của thành thị đối với lịch sử Tây Âu.
4. Rút ra được nhận xét về sự tiến bộ của quan hệ sản xuất phong kiến so với chế độ chiếm nô cổ đại.
[Vị trí hiển thị Quảng cáo Tự động Google AdSense chuẩn SEO / Banner Hỗ trợ bài học]

1. Quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Tây Âu

Từ thế kỉ V, các bộ tộc người Giéc-man từ phương Bắc tràn xuống xâm chiếm các vùng đất màu mỡ của Đế quốc Tây La Mã. Năm 476, Đế quốc Tây La Mã chính thức sụp đổ, đánh dấu sự kết thúc của chế độ chiếm nô cổ đại và mở đầu thời kì phong kiến hóa ở Tây Âu.

Thế kỉ V (Năm 476) - Sự sụp đổ của Tây La Mã
Người Giéc-man tiêu diệt Đế quốc La Mã, thành lập nhiều vương quốc mới: Phrăng (Pháp), Tây Gốt, Đông Gốt (Tây Ban Nha, I-ta-li-a), Ăng-glô Xắc-xông (Anh),...
Quá trình chiếm đoạt ruộng đất và phong tước vị
Tướng lĩnh quân sự và quý tộc Giéc-man chiếm đoạt ruộng đất của quý tộc La Mã cũ; phong các tước vị cao sang (Công tước, Hầu tước, Bá tước, Tử tước, Nam tước).
Tiếp thu Ki-tô giáo và hình thành đẳng cấp Tăng lữ
Người Giéc-man từ bỏ tín ngưỡng nguyên thủy, cải sang đạo Ki-tô. Giáo hội và các giám mục được phong tặng đất đai mênh mông, trở thành lực lượng giàu có và có thế lực thần quyền tối cao.
Hình thành 2 giai cấp cơ bản của xã hội phong kiến
• Lãnh chúa phong kiến: Gồm quý tộc thị tộc, tướng lĩnh quân sự và quý tộc tăng lữ nắm trong tay toàn bộ ruộng đất và quyền cai trị.
• Nông nô: Gồm nông dân công xã bị mất ruộng đất và nô lệ được giải phóng; phải thuê đất của lãnh chúa để cày cấy, nộp tô thuế nặng nề và bị trói buộc vào thân phận nông nô.

2. Lãnh địa phong kiến và quan hệ sản xuất trong lãnh địa

Đến giữa thế kỉ IX, phần lớn ruộng đất canh tác ở Tây Âu đã bị các lãnh chúa phân chia thành những khu đất rộng lớn thuộc quyền sở hữu độc quyền, gọi là lãnh địa phong kiến.

01
Cấu trúc không gian của Lãnh địa Cấu trúc
Mỗi lãnh địa như một vương quốc thu nhỏ gồm: Lâu đài kiên cố, hào nước, tường thành, dinh thự, nhà thờ, chuồng trại; xung quanh là đất khẩu phần giao cho nông nô canh tác.
02
Đặc trưng kinh tế tự cấp tự túc khép kín Kinh tế
Nông nghiệp là ngành kinh tế chính kết hợp với thủ công nghiệp tự chế tạo công cụ, vải vóc. Lãnh địa hầu như không trao đổi hàng hóa với bên ngoài, chỉ mua muối, sắt và một số xa xỉ phẩm phương Đông.
03
Đặc trưng chính trị - xã hội phân quyền Chính trị
Lãnh chúa có quyền tối cao như một ông vua trong lãnh địa: Có quân đội riêng, luật pháp riêng, tòa án riêng, tiền tệ riêng và thu thuế riêng. Nhà vua không có quyền can thiệp vào nội bộ lãnh địa.
04
Đời sống và mối quan hệ giai cấp Quan hệ bóc lột
Lãnh chúa sống xa hoa, nhàn rỗi (tập cưỡi ngựa, săn bắn, đấu kiếm, yến tiệc). Nông nô bị bóc lột tàn nhẫn qua các loại địa tô (tô lao dịch, tô hiện vật, tô tiền) và hàng chục thứ thuế vô lý (thuế thân, thuế cầu đường, thuế xay bột,...).

3. Sự xuất hiện của các thành thị trung đại và vai trò của thành thị

Từ thế kỉ XI, do sản xuất nông nghiệp và thủ công nghiệp phát triển vượt bậc, hàng hóa dư thừa, các thợ thủ công đã trốn khỏi lãnh địa để tìm đến những nơi thuận tiện giao thông lập xưởng sản xuất và bán hàng -> Thành thị trung đại ra đời.

Nội dung Đặc điểm & Biểu hiện
Nguyên nhân ra đời Sự phát triển của lực lượng sản xuất; thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp; thợ thủ công tập trung tại ngã ba sông, bến cảng, đầu mối giao thông, lâu đài lớn để sản xuất và trao đổi buôn bán.
Cư dân & Tổ chức Cư dân chủ yếu là thị dân (thợ thủ công và thương nhân). Thợ thủ công lập ra Phường hội, thương nhân lập ra Thương hội nhằm bảo vệ lợi ích sản xuất, chống sự cạnh tranh và áp bức của lãnh chúa.
Vai trò Kinh tế Phá vỡ nền kinh tế tự nhiên, tự cấp tự túc của lãnh địa phong kiến; thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa giản đơn và kinh tế tiền tệ phát triển; tạo ra các hội chợ quốc tế sầm uất (như hội chợ Săm-pa-nhơ).
Vai trò Chính trị Thị dân đoàn kết đấu tranh giành quyền tự trị (lập hội đồng thành phố); thị dân liên minh với nhà vua giúp xóa bỏ tình trạng phong kiến phân quyền, đặt nền móng cho nhà nước quân chủ tập quyền.
Vai trò Văn hóa - Giáo dục Mang lại bầu không khí tự do, cởi mở; là cái nôi ra đời của các trường đại học nổi tiếng đầu tiên ở châu Âu (Đại học Bô-lô-nhơ ở I-ta-li-a, Đại học Pa-ri ở Pháp, Đại học Oóc-xphớt ở Anh,...).

4. Sổ tay ghi nhớ & Những lưu ý quan trọng khi ôn tập

📌 4 Điểm mấu chốt cần ghi nhớ tuyệt đối:
1. Mốc thời gian 476: Đế quốc Tây La Mã sụp đổ -> Người Giéc-man lập quốc -> Khởi đầu chế độ phong kiến Tây Âu.
2. Hai giai cấp đối kháng: Lãnh chúa phong kiến (thống trị, bóc lột) và Nông nô (bị trị, phụ thuộc thân thể, nộp tô thuế).
3. Đặc trưng của lãnh địa: Kinh tế tự cấp tự túc, chính trị phân quyền ("lãnh địa là một pháo đài độc lập").
4. Câu nói kinh điển về thành thị: "Không khí thành thị đem lại sự tự do" và nhận định của C.Mác: "Thành thị trung đại là những bông hoa rực rỡ nhất của thời trung cổ".
Phần 1: Trắc nghiệm khách quan (24 câu - 6,0 điểm)

Chọn một phương án đúng nhất trong các phương án A, B, C, D

Mỗi câu trả lời đúng được cộng 0,25 điểm. Học sinh có thể làm lại nhiều lần.

Câu 1: Sự kiện nào sau đây đánh dấu sự sụp đổ của Đế quốc Tây La Mã và mở đầu thời kì phong kiến ở Tây Âu?
Câu 2: Sau khi tràn vào lãnh thổ La Mã, người Giéc-man đã thành lập nên các vương quốc mới nào?
Câu 3: Giai cấp Lãnh chúa phong kiến ở Tây Âu được hình thành chủ yếu từ những lực lượng nào?
Câu 4: Nguồn gốc hình thành giai cấp Nông nô trong xã hội phong kiến Tây Âu là từ
Câu 5: Khái niệm 'Lãnh địa phong kiến' ở Tây Âu thời trung đại được hiểu chính xác nhất là gì?
Câu 6: Đất khẩu phần trong một lãnh địa phong kiến là vùng đất
Câu 7: Đặc điểm nổi bật nhất của nền kinh tế trong lãnh địa phong kiến Tây Âu là
Câu 8: Nhận định nào sau đây phản ánh đúng đời sống của các Lãnh chúa phong kiến trong lãnh địa?
Câu 9: Nông nô ở Tây Âu thời trung đại bị lãnh chúa bóc lột chủ yếu thông qua hình thức nào?
Câu 10: Vào khoảng thời gian nào các thành thị trung đại bắt đầu xuất hiện trở lại ở Tây Âu?
Câu 11: Nguyên nhân trực tiếp dẫn tới sự xuất hiện của các thành thị trung đại ở Tây Âu là
Câu 12: Cư dân chủ yếu sinh sống và hoạt động sản xuất trong các thành thị trung đại Tây Âu là
Câu 13: Mục đích chính của việc thành lập các Phường hội và Thương hội trong thành thị trung đại là gì?
Câu 14: Hội chợ thương mại nổi tiếng và sầm uất bậc nhất ở Tây Âu thời kì trung đại là
Câu 15: Về mặt kinh tế, sự ra đời của các thành thị trung đại Tây Âu đã có tác động như thế nào?
Câu 16: Về mặt chính trị, các thành thị trung đại Tây Âu đã góp phần quan trọng vào việc
Câu 17: Các trường đại học nổi tiếng đầu tiên ở châu Âu như Bô-lô-nhơ (Ý), Pa-ri (Pháp), Oóc-xphớt (Anh) được ra đời trong bối cảnh nào?
Câu 18: Điểm khác biệt căn bản về địa vị pháp lí giữa Nông nô thời trung đại và Nô lệ thời cổ đại là gì?
Câu 19: Tại sao nền kinh tế trong lãnh địa phong kiến lại mang tính chất tự cấp tự túc?
Câu 20: Câu châm ngôn lịch sử nổi tiếng thời trung đại 'Không khí thành thị đem lại sự tự do' phản ánh điều gì?
Câu 21: Tác động sâu sắc nhất của sự phân quyền phong kiến ở Tây Âu đối với quyền lực nhà vua là gì?
Câu 22: Yếu tố nào sau đây đóng vai trò là 'chất xúc tác' thúc đẩy phong trào Văn hóa Phục hưng bùng nổ ở Tây Âu?
Câu 23: Nhận định của C.Mác: 'Thành thị trung đại như những bông hoa rực rỡ nhất của thời trung cổ' chủ yếu nhằm khẳng định điều gì?
Câu 24: Bài học lịch sử quan trọng nhất rút ra từ sự phát triển kinh tế hàng hóa ở các thành thị trung đại Tây Âu là gì?
Phần 2: Trắc nghiệm Đúng / Sai (4 câu - 4,0 điểm)

Đọc đoạn tư liệu và xác định tính Đúng (Đ) hoặc Sai (S) của các nhận định

Mỗi câu gồm 4 ý a, b, c, d: Đúng 1 ý = 0.1đ | Đúng 2 ý = 0.25đ | Đúng 3 ý = 0.5đ | Đúng 4 ý = 1.0đ.

Câu 1: Quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Tây Âu
Đoạn trích tư liệu lịch sử: 'Từ thế kỉ V, các bộ tộc người Giéc-man từ phương Bắc đã ồ ạt tràn xuống tàn phá các thành phố của Đế quốc Tây La Mã. Năm 476, chính quyền Tây La Mã bị lật đổ. Người Giéc-man thủ tiêu bộ máy nhà nước cũ, thành lập nên hàng loạt vương quốc mới. Quý tộc thị tộc và tướng lĩnh Giéc-man chiếm đoạt ruộng đất của chủ nô La Mã, được phong tước vị quý tộc cao sang và tiếp thu Ki-tô giáo. Cùng lúc đó, nô lệ được giải phóng và nông dân mất đất trở thành nông nô.'
a) Sự sụp đổ của Đế quốc Tây La Mã năm 476 đã chấm dứt hoàn toàn chế độ chiếm nô cổ đại ở Tây Âu.
b) Lãnh chúa phong kiến chỉ bao gồm những quý tộc chủ nô La Mã cũ giữ lại được ruộng đất.
c) Nông nô là giai cấp vừa có nghĩa vụ lao dịch, vừa bị trói buộc chặt chẽ về thân phận vào lãnh chúa.
d) Sự ra đời của xã hội phong kiến Tây Âu là một bước thụt lùi hoàn toàn so với chế độ chiếm nô La Mã cổ đại.
Câu 2: Đời sống kinh tế và chính trị trong Lãnh địa phong kiến
Tư liệu về đời sống lãnh địa: 'Mỗi lãnh địa phong kiến ở Tây Âu thời trung đại là một tổ hợp kinh tế - quân sự biệt lập. Trung tâm lãnh địa là một lâu đài đồ sộ có hào sâu và tường thành bao quanh. Mọi nhu cầu sinh hoạt từ hạt lúa, manh áo, đôi giày đến công cụ sắt đều do bàn tay người nông nô tạo ra. Lãnh chúa nắm trong tay quyền sinh quyền sát, tự ban hành luật lệ, lập tòa án xét xử và đúc tiền riêng. Nhà vua tối cao cũng không có quyền can thiệp vào bên trong lãnh địa.'
a) Lãnh địa phong kiến hoạt động theo quy luật của nền kinh tế thị trường tự do trao đổi buôn bán.
b) Tính chất phân quyền phong kiến thể hiện qua việc mỗi lãnh chúa như một 'ông vua con' độc lập trong lãnh địa.
c) Lãnh chúa và nông nô cùng bình đẳng chia sẻ hoa màu thu hoạch được trên mảnh đất khẩu phần.
d) Sự tồn tại của các lãnh địa biệt lập là rào cản lớn đối với sự phát triển kinh tế và thống nhất quốc gia dân tộc.
Câu 3: Sự xuất hiện và cơ cấu của Thành thị trung đại Tây Âu
Trích sử liệu: 'Từ thế kỉ XI, khi sức sản xuất được nâng cao, những người thợ thủ công khéo léo đã từ bỏ các lãnh địa tối tăm. Họ tập trung tại những nơi đông dân cư qua lại như ngã ba sông, hải cảng thuận tiện hay dưới chân các lâu đài lớn để mở xưởng rèn, xưởng dệt và bán sản phẩm. Nơi ấy dần hình thành nên các thành thị trung đại rộn rã tiếng búa, tiếng mặc cả. Họ thành lập các Phường hội và Thương hội để bảo vệ nhau.'
a) Thành thị trung đại xuất hiện xuất phát từ sự phát triển của sản xuất thủ công nghiệp và thương mại.
b) Phường hội là tổ chức tập hợp các thương nhân chuyên chở hàng hóa buôn bán xuyên quốc gia.
c) Sự ra đời của các thành thị đã tạo điều kiện giải phóng nông nô thoát khỏi ách nô dịch của lãnh chúa.
d) Thành thị trung đại hoàn toàn phụ thuộc và chịu sự kiểm soát tuyệt đối của các tu viện giáo hội.
Câu 4: Vai trò lịch sử to lớn của Thành thị trung đại
Nhận định của nhà sử học: 'Sự ra đời của các thành thị trung đại từ thế kỉ XI đã làm rung chuyển nền móng chế độ phong kiến Tây Âu. Không chỉ mang lại nguồn của cải dồi dào nhờ buôn bán, thành thị còn mang đến luồng gió tự do, làm tiền đề cho sự xuất hiện của các trường đại học danh tiếng và tầng lớp trí thức mới. Đồng thời, liên minh giữa thị dân và nhà vua đã giáng đòn quyết định vào chế độ phong kiến cát cứ phân quyền.'
a) Thành thị trung đại đã phá vỡ thế cô lập tự cấp tự túc của kinh tế lãnh địa, thúc đẩy kinh tế hàng hóa phát triển.
b) Thị dân thành thị ủng hộ các lãnh chúa cát cứ để tiếp tục duy trì tình trạng chia cắt đất nước.
c) Thành thị trung đại chính là cái nôi nuôi dưỡng tư tưởng tự do và là nơi ra đời các trường đại học đầu tiên ở châu Âu.
d) Sự phát triển của thành thị trung đại không có bất kì đóng góp nào đối với phong trào Văn hóa Phục hưng sau này.