BÀI 1: CẤU TRÚC CỦA CHẤT. SỰ CHUYỂN THỂ (VẬT LÍ 12)
📌 Tóm tắt trọng tâm bài học: Bài mở đầu Chương 1 Vật lí 12 (Bộ sách GDPT 2018) giúp học sinh nắm vững mô hình động học phân tử, bản chất cấu trúc 3 thể của chất (Rắn, Lỏng, Khí) và cơ chế lý giải các hiện tượng chuyển thể trong đời sống thực tế.
I. MÔ HÌNH ĐỘNG HỌC PHÂN TỬ VỀ CẤU TRÚC CHẤT
3 Nội dung cốt lõi của Mô hình động học phân tử
1. Cấu tạo phân tử: Các chất được cấu tạo từ các hạt riêng biệt gọi là phân tử (hoặc nguyên tử, ion).
2. Chuyển động nhiệt: Các phân tử chuyển động không ngừng về mọi phía. Nhiệt độ của chất càng cao thì các phân tử chuyển động càng nhanh.
3. Lực tương tác phân tử: Giữa các phân tử có lực hút và lực đẩy phân tử. Khoảng cách giữa các phân tử càng nhỏ thì lực tương tác càng mạnh.
II. CẤU TRÚC CỦA CHẤT Ở CÁC THỂ KHÁC NHAU
Dựa vào khoảng cách và lực tương tác giữa các phân tử, vật chất xung quanh ta thường tồn tại ở 3 thể cơ bản: Rắn, Lỏng, Khí.
| Đặc điểm so sánh | Thể Rắn Solid | Thể Lỏng Liquid | Thể Khí Gas |
|---|---|---|---|
| Khoảng cách phân tử | Rất nhỏ (gần nhau) | Lớn hơn thể rắn | Rất lớn (xa nhau) |
| Lực tương tác | Rất mạnh | Yếu hơn thể rắn | Rất yếu (coi như bằng 0) |
| Chuyển động phân tử | Chỉ dao động quanh vị trí cân bằng cố định | Dao động quanh vị trí cân bằng luôn di chuyển | Chuyển động hỗn loạn không ngừng |
| Hình dạng & Thể tích | Hình dạng & thể tích xác định | Thể tích xác định, hình dạng phụ thuộc bình chứa | Không có hình dạng và thể tích xác định |
🔹 Phân loại Chất Rắn:
- Rắn kết tinh: Có cấu trúc mạng tinh thể tuần hoàn (ví dụ: muối ăn, thạch anh, kim loại). Có nhiệt độ nóng chảy xác định.
- Rắn vô định hình: Không có cấu trúc tinh thể (ví dụ: thủy tinh, cao su, nhựa đường). Không có nhiệt độ nóng chảy xác định.
III. SỰ CHUYỂN THỂ CỦA CÁC CHẤT
Khi thay đổi nhiệt độ hoặc áp suất, chất có thể chuyển từ thể này sang thể khác. Các quá trình chuyển thể bao gồm:
SƠ ĐỒ CHUYỂN THỂ CỦA CÁC CHẤT
GHI NHỚ NHANH ĐỂ LÀM BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Nhiệt độ càng cao $\rightarrow$ Phân tử chuyển động càng nhanh $\rightarrow$ Động năng phân tử càng lớn.
Chất rắn kết tinh có nhiệt độ nóng chảy xác định; Chất rắn vô định hình không có nhiệt độ nóng chảy xác định.
Sự bay hơi xảy ra ở mọi nhiệt độ trên bề mặt chất lỏng; Sự sôi chỉ xảy ra ở nhiệt độ sôi xác định trong lòng và trên bề mặt chất lỏng.